Artikelindex

Aswoensdag, begin van de vastentijd, actueler dan je misschien dacht

We staan aan de vooravond van Carnaval, het feest van de betrekkelijkheid. Het gaat niet om gelijk hebben of de waarheid zeggen maar om de humor, soms zelfs van serieuze zaken. Als het kwetst of pijn doet, deugt het niet. Niet met carnaval en eigenlijk nooit. Overigens kun je gevoeligheid nooit hoog genoeg inschatten.

Maar de traditie kent ook Aswoensdag , het begin van de Vastentijd.

Het leven van onze ouders werd veel meer dan nu bepaald door de seizoenen. Zij leefden veel meer toe naar de lente omdat de wintertijd een tijd was van wachten en doorkomen. Na de winterslaap van de natuur snakten zij naar het groen, naar de eerste verse groenten, de nieuwe aardappelen en wilden zo gauw het kon zaaien en planten. Zij beleefden Pasen anders dan wij. Zij hadden de behoefte om het oude stof van zich af te schudden, de boel te reinigen. Ze namen dat niet alleen letterlijk met de voorjaarsschoonmaak maar ook figuurlijk. Volgens de kerkelijke traditie was de vastentijd ook een geestelijke reiniging die werd ondersteund door in onze ogen strenge vastenvoorschriften.

Wij beleven dat toch wel anders. Verse sla, tomaten, spinazie, alle fruit en bloemen zijn het hele jaar door te krijgen. We laten het gewoon overvliegen vanuit Spanje, Zuid Afrika of Columbia. Vanuit ons vermogen tot verwondering herkennen we de lente als het seizoen van het nieuwe leven gelukkig nog wel. Niet voor niets zijn over de lente veel gedichten geschreven.

Als we in onze tijd spreken over vasten dan zien we dat als ’moderne’ mens niet meer als een religieus voorschrift en een verplichting zoals in de tijd waarin het evangelie is geschreven en de tijd van vroegere generaties. Vasten moest vroeger gewoon.

Als we nu iets aan vasten doen is het een vrijwillige keuze en ook de doelen die we ermee willen bereiken zijn meer individueel bepaald. Sinds vorig jaar is bijvoorbeeld "40 dagen alcoholvrij" populair.

In de kern gaat het bij vasten om loskomen van ingesleten gewoonten, verstarde denkbeelden, om opruimen en reinigen. Eigenlijk een manier om ‘vrij’ te worden.

Zoals vrijwel iedereen hebben ook wij gewoontes ontwikkeld en zijn we in mindere of meerdere mate ‘afhankelijk’ geworden en dus veel minder vrij dan we misschien zouden willen. Daarom is kiezen voor een tijdelijke of langdurige versobering een goede aanpak.

Maar het gaat om meer.

Als we echt nadenken over de effecten van ons doen en laten op onze gezondheid, op het milieu, op onze medemensen dan is er waarschijnlijk voor iedereen werk aan de winkel.

We realiseren ons misschien te laat dat onze manier van leven niet zo vanzelfsprekend is. Het signaal dat de stakende jongeren -een deel van de middelbare scholieren in België en Nederland- afgeven mag ons niet onberoerd laten. We hebben te weinig oog voor de keerzijdes van onze welvaart zoals uitputting van grondstoffen, vervuiling, opwarming van de aarde, uitbuiting of onderbetaling, armoede en ongelijke verdeling.

De waarschuwing: "Rendementen in het verleden zijn geen garantie voor de toekomst" krijgt in dit verband een heel wrange betekenis.

We zullen ons bewuster moeten worden van de keerzijdes. Als we denken dat we het aan God of aan de markt over kunnen laten,zijn we minstens een beetje naïef, want wij zijn zelf de markt en geen God.

We kunnen dus bijna niet anders dan onze verantwoordelijkheid nemen. Misschien is het kiezen én delen. We hebben de vrijheid om te kiezen maar zitten -eigenlijk door nalatigheid- in een situatie dat we als verantwoordelijke mensen moeten.

De vastentijd kan ons op het goede spoor zetten zodat Pasen, het feest van nieuw leven, een actuele betekenis krijgt.

JvdB